 Machiavelli Niccolo (1469-1527) - jeden z
najwybitniejszych pisarzy politycznych i społecznych odrodzenia,
filozof, historyk i dyplomata. Wielostronne wykształcenie
humanistyczne w połączeniu z realistycznym sposobem myślenia umożliwiało
mu formułowanie trafnych, niekiedy cynicznie brzmiących obserwacji
i ocen życia społeczno-politycznego.
Machiavelli był florenckim mieszczaninem. Z wykształcenia
prawnik, przez wiele lat zajmował w rodzinnej republice
odpowiedzialne stanowisko sekretarza Drugiej Kancelarii Rady Dziesięciu,
zajmującej się sprawami wojny i administracji. W roku 1498 był
naocznym świadkiem stracenia dominikanina Savonaroli, przywódcy
antypapieskiej rewolty, mającej na celu urzeczywistnienie republikańskiej
demokracji ludowej.
Będąc Sekretarzem (1498-1512) Kancelarii Dziesięciu
republiki florenckiej odbywał wiele podróży dyplomatycznych. W
1512 r., po powrocie do władzy Medyceuszy, Machiavelli został
odsunięty od wpływów politycznych i mimo wielu starań
podejmowanych z myślą o pozyskaniu łask nowych władców,
ostatnie lata swego życia spędził na wygnaniu w San Andrea. Tam
też powstawały jego największe dzieła: "O sztuce
wojennej" (1512), "Rozważanie nad pierwszymi dziesięcioma
księgami Tytusa Liwiusza" (1531), "Historia
Florencji" (1523) oraz fundamentalny "Książę".
Najbardziej współcześnie znane jego dzieło - "Książę"
- stało się źródłem doktryny politycznej zwanej makiawelizmem,
zalecającej, w rozumieniu potocznym, manipulowanie innymi za pomocą
podstępu, przebiegłości, kłamstwa i oportunizmu w celu
realizacji swoich zamierzeń. Jednak Machiavelli raczej dokonał w
Księciu uogólnienia politycznych praktyk współczesnych mu czasów
niż ukazał własną moralną obojętność i cynizm.
Machiavelli był największym teoretykiem państwa wśród
pierwszego pokolenia pisarzy renesansowych. W jego twórczości można
znaleźć już prawie wszystkie tematy odrodzeniowej myśli
politycznej. Machiavellego fascynowała wielkość kultury
antycznej, w której widział wzór empiryzmu i realizmu
politycznego. Podzielał wiarę w wielkość wybitnej jednostki. Tak
jak inni humaniści, opierał swe wnioski na obserwacji życia i
ustalaniu prawidłowości społecznych procesów, odsłaniał
tajniki rządzenia, pokazywał faktyczne motywy działania władców
i faktyczne cele tych działań, które to pozbawiał metafizycznych
i irracjonalnych osłon.
Brak wiary w Boga prowadził go do rezygnacji z wierności
religijnym autorytetom i dziedzictwu religijnej tradycji. Mimo to
doceniał społeczną funkcję religii. Chrystianizm odrzucał jako
doktrynę bierności i lenistwa. Jego zdaniem, papiestwo było w
poważnym stopniu odpowiedzialne za katastrofalny stan rozbitego
kraju. Według Machiavellego religia może być jednak pożyteczna,
o ile kształtuje cnoty obywatelskie i uczy służby dla państwa i
jego władcy. W każdym razie musi ona wyzbyć się własnych
ambicji politycznych, musi to być religia państwowa, obywatelska,
na wzór dawnej religii rzymskiej, oraz musi być wsparta
autorytetem i siłą władzy państwowej. Los Savonaroli dowodzi
bowiem ponad wszelką wątpliwość, że bezbronni prorocy ponoszą
klęskę.
Machiavellego pasjonowało powstawanie nowych państw
i ich ustrojowych struktur oraz umacniania w nich nowej władzy. Możemy
to zrozumieć, jeśli przyjrzymy się sytuacji politycznej rozbitych
Włoch. Chaos i walki polityczne utrudniały jednoczenie kraju. W
samej Florencji za czasów Machiavellego aż sześć razy doszło do
zmian ustrojowych. Miasto było widownią mordów, gwałtów, spisków,
rewolt, puczów i zamachów. Autorowi nieobce były więc mechanizmy
uruchamiające zdradę i okrucieństwo, technika przewrotu i
politycznej intrygi. Machiavelli tęsknił za silnym państwem
narodowym, praworządnym i zjednoczonym. Nader krytycznie oceniał własny
naród. Przedstawił Włochy jako kraj powszechnego rozkładu. Virtu
ustąpiła miejsce chaosowi.
Należał do najwybitniejszych historyków swojej epoki.
Jego dzieła nie były moralizatorsko-oceniające, tak jak u jego
poprzedników, lecz podkreślały ścisłe powiązanie zagadnień
historycznych z polityką i życiem społecznym. Źródeł prawidłowości
społecznej dopatrywał się w niezmiennej naturze ludzkiej i w
zasadniczej niezmienności czynników środowiska zewnętrznego. Za
główny motyw ludzkich działań uważał żądzę posiadania i władzy,
która to prowadzi w konsekwencji do wrogości między ludźmi i
bezustannych konfliktów, powodujących zmiany. Niewątpliwie
Machiavelli stał się jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci
dziejów myśli społeczno-politycznej.
Opracował:
Robert Janusz wicehrabia Czekański
Kanclerz Księstwa Sarmacji
Powrót
|
