Kardynał Armand Jean du Plessis de Richelieu urodził się
9 IX 1585 r. w Paryżu, zmarł dnia 4 XII 1642 r. Pochodził ze średnio
zamożnej rodziny szlacheckiej. Zostawszy duchownym, jako
przedstawiciel kleru został wybrany do Stanów Generalnych w 1614
r. i zwrócił na siebie uwagę regentki Marii Medycejskiej i jej
faworyta, Concino Conciniego.
Mianowany w 1616 r. sekretarzem stanu dla spraw zagranicznych i
wojny, został po upadku Conciniego w 1617 r. odsunięty od dworu.
Jako pośrednik w sporze między Ludwikiem XIII a jego matką
odzyskał łaskę króla. W 1622 r. otrzymał kapelusz kardynalski,
a w 1624 r. został powołany do Rady Królewskiej. Wkrótce też
został jej przewodniczącym (pierwszym ministrem) i do końca życia
faktycznie kierował polityką Francji.
Herb Kardynała
Richelieu
W polityce wewnętrznej Richelieu starał się doprowadzić do
opanowania wszelkich sił odśrodkowych państwa, do stworzenia
silnej, scentralizowanej monarchii absolutnej. Tym celom służyła
reorganizacja aparatu państwowego, umocnienie roli rady królewskiej
i przekazanie zarządu prowincjami intendentom. Byli to urzędnicy
powoływani przez kardynała, kontrolerzy państwa o szerokich pełnomocnictwach.
Richelieu popierał rozwój manufaktur i handlu, starał się też o
rozbudowanie armii i floty francuskiej (zarówno handlowej jak i
wojennej).
Zwolennik scentralizowanej monarchii absolutnej, bezwzględnie
zwalczał opozycję arystokracji i hugonotów. Popierał rozwój
gospodarki (m.in. manufaktur) i handlu, rozbudował flotę (także
wojenną), wprowadzał wysokie podatki, co powodowało ubożenie
najniższych klas społecznych. Richelieu nie był fanatykiem
religijnym, lecz odebrał przywileje polityczne i wojskowe hugenotów,
zostawiając im jedynie wolność wyznania. Zmusił także do
kapitulacji twierdzę La Rochelle.
W polityce zagranicznej dążył do uzyskania przodującego
stanowiska Francji w Europie. Skierował główny wysiłek na walkę
z Habsburgami, co było ściśle związane z toczącą się wojną
trzydziestoletnią toczoną w latach 1616-1648. Habsburgowie wraz z
katolickimi książętami Rzeszy (tzw. Ligą Katolicką), a także
popierającymi ich Hiszpanią i Danią walczyli z obozem
protestanckim (tzw. unią protestancką) i jego sprzymierzeńcami:
Francją, Szwecją, Holandią, Sabaudią i okresowo Danią.
Tłem wojny były konflikty religijne, rywalizacja
francusko-habsburska, a także dążenia Gustawa II Adolfa - króla
Szwecji do opanowania wybrzeży Bałtyku. Wojna trzydziestoletnia
zakończyła się pokojem westfalskim i przyniosła Francji zdobycze
terytorialne: Alzację, Metz, Toul i Verdun. Richelieu zawarł
szereg traktatów: ze Szwecją, Szwajcarią, Sabaudią, a najważniejszy
ze Stanami Generalnymi na zasadach podziału prowincji Niderlandów,
jako łupu, pomiędzy dwóch aliantów (1635 r.).
Dziełem dyplomacji francuskiej było również zawieszenie broni
między Polską a Szwecją. Francja chciała w ten sposób zapewnić
sobie użyteczność wszystkich sił sojusznika szwedzkiego do walki
w Niemczech.
Zasłynął jako mecenas kultury, m.in. zakładając w 1635 r.
Akademię Francuską, popierając teatr, literaturę i sztukę oraz
budując Sorbonę. Autor pism politycznych (główne dzieło, wydane
pośmiertnie, "Testament politique", 1688 r.) oraz pamiętników.
Opracował:
Robert Janusz wicehrabia Czekański
Kanclerz Księstwa Sarmacji
Powrót
|
